Kiến trúc

KIẾN TRÚC MANDALA - NGHỆ THUẬT ĐỘC ĐÁO CỦA KIM CƯƠNG THỪA

Đức Phật đã dạy rằng: người nhìn thấy Pháp là thấy Phật, người nhìn thấy Phật là thấy Pháp giác ngộ, người nhìn thấy Pháp là thấy Mandala, Thân Khẩu Ý Giác ngộ của Phật. Chính vì thế, kiến trúc Mandala Phật giáo là sự thể hiện hợp nhất của vũ trụ bên ngoài với thân Giác ngộ của đức Phật, đồng thời cũng là cảnh giới Tịnh độ, nơi vân tập của hải hội chư Phật.

Theo cách hiểu và sự biểu đạt phổ biến nhất, Mandala là "luân viên cụ túc", nghĩa là hàng loạt những vòng tròn đồng tâm, nêu biểu cho tự tính Phật viên mãn, cho cảnh giới Giác ngộ của hải hội chư Phật, chư Bồ tát, Bản tôn, và tượng trưng cho những phẩm chất Giác ngộ của các Ngài.

Hàng loạt những đường tròn bao quanh cung điện trung tâm theo một cấu trúc mang tính biểu tượng mạnh mẽ. Bắt đầu với những vòng tròn bên ngoài, bạn sẽ nhận thấy một vành lửa, thường được mô tả là một hình trang trí có đường cuộn độc đáo. Vành lửa biểu trưng cho quá trình chuyển hóa mà những phàm tình chúng sinh phải trải qua trước khi nhập vào miền Tịnh Độ linh thiêng bên trong. Kế đến là một vòng Quyền Trượng Kim Cương, chỉ ra sự không thể phá hủy và kim cương giống như sự huy hoàng rực rỡ bảo vệ cảnh giới tâm linh của Mandala. Trong đường tròn đồng tâm kế tiếp, đặc biệt là những Mandala đặc trưng của những Bản Tôn Uy Mãnh, bạn có thể nhìn thấy tám nghĩa địa được sắp xếp trên một băng rộng. Tám nghĩa địa này biểu trưng cho tám thức của loài người trói buộc họ vào thế giới hiện tượng và vòng luân hồi sinh tử.

Mỗi Mandala đều có một Bản tôn riêng an trụ trong kiến trúc hình vuông được đặt đồng tâm bên trong những vòng tròn này. Hình vuông hoàn hảo của Mandala nêu biểu cho không gian tuyệt đối của trí tuệ và từ bi hợp nhất.

Cấu trúc hình vuông này có bốn cổng được vẽ rất tỉ mỷ biểu trưng cho Tứ Vô Lượng Tâm (Từ, Bi, Hỷ, Xả). Mỗi chiếc cổng được trang hoàng bằng những chiếc chuông, tràng hoa và các họa tiết trang trí nêu biểu cho những phẩm chất Giác ngộ. Hình vuông này xác lập nên kiến trúc của Mandala giống như một cung điện hoặc một ngôi chùa có bốn mặt. Gọi là cung điện bởi vị trí trung tâm Mandala cũng là nơi an trụ của vị Phật Bản Tôn chính, xung quanh là Daka, Dakini, Hộ pháp, Tôn thiên, Bồ tát Thánh chúng. Song đây cũng chính là một ngôi chùa bởi nơi này chứa đựng tinh túy Phật Pháp Tăng.

Thường thì khi nhìn vào vị Bản Tôn ở trung tâm của Mandala, chúng ta sẽ biết được đây là Mandala nào. Người ta cho rằng Mandala có được quyền lực và công năng tâm linh đặc biệt là do chính vị Bản Tôn trong Mandala.

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC MANDALA CỦA BẢO THÁP

Một cách chung nhất, chúng ta có thể tìm thấy những đặc điểm kiến trúc sau tại các Bảo tháp Kim Cương thừa:

1. MẶT BẰNG ĐẠI BẢO THÁP LÀ MANDALA

Kiến trúc mặt bằng và các trục của Bảo tháp được xác định theo phương vị Mandala. Tòa tháp là sự thể hiện trong không gian vật chất ba chiều các phương diện của Mandala siêu hình. Mandala như vậy chính là nền móng siêu hình của tòa Bảo tháp.

2.MANDALA BÊN TRONG BẢO THÁP

Các khối đá phần móng trong nhiều Bảo tháp thường có hình dạng và chức năng của một Mandala. Trong cách thể hiện khác, các khối đó có thể được thay bằng một không gian nhỏ bằng đá đặt tại chính giữa phần nền Bảo tháp; từ khu trung tâm này mới chia ra các khoang ở tám hướng theo các trục không gian Mandala.

3. BẢO THÁP LÀ MANDALA CỦA NĂM ĐỨC PHẬT HIỆN KIẾP

Theo giáo lý, Đức Phật Thích Ca Mâu Ni không phải là Đức Phật duy nhất thị hiện trong hiện kiếp này (giai đoạn 16.800.000 năm hiện tại). Trước Ngài, đã có ba Đức Phật Krakucchanda (Ca La Tôn Đại Phật), Kanakamuni (Câu Na Hàm Mâu Ni Phật), và Kasyapa (Ca Diếp Phật) thị hiện. Trong kỳ kiếp này còn có Maitreya (Phật Di Lặc) sẽ thị hiện trong tương lai để giáo dưỡng chúng sinh.

Trong kiến trúc Bảo tháp, để sắp đặt đúng Pháp, chúng ta sẽ an vị ảnh tượng hoặc kinh điển có liên quan đến đức Phật Krakucchanda ở chính giữa; ảnh tượng Phật Kanakamuni tại phía Đông; ảnh tượng Phật Kasyapa tại phía Nam; ảnh tượng Phật Thích Ca Mâu Ni tại phía Tây; và ảnh tượng Phật Di Lặc tại phía Bắc.

4. BẢO THÁP LÀ MANDALA NGŨ TRÍ PHẬT

Kiến trúc của Bảo tháp còn nêu biểu cho năm vị Phật trí tuệ của Mandala Kim Cương giới, thể hiện qua việc sắp đặt các ảnh tượng của Ngũ trí Phật tại các phương hướng tương ứng trong không gian. Phật Vairocana (Đại Nhật) được đặt ở giữa Bảo tháp; Phật Aksobhya (A Súc Bệ) được đặt tại phương Đông Bảo tháp; Phật Ratnasambhava (Bảo Sinh) được đặt tại phương Nam; Phật Amitabha (A Di Đà) được đặt tại phương Tây và Phật Amogasiddhi

(Bất Không Thành Tựu) được an vị tại phương Bắc. Ngũ trí Phật nêu biểu cho năm nguyên tố (nước, lửa, đất, gió, không khí), năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) và năm loại trí tuệ Phật.